Zesentwintig vertellingen op twee dagen

Op 3 en 4 mei vond in de stad Groningen het herdenkingsprogramma Open Joodse Huizen | Huizen van Verzet plaats. Verspreid over deze twee dagen konden bezoekers in totaal zesentwintig vertellingen bijwonen, op twaalf verschillende locaties. Sprekers vertelden de levensverhalen van Joden en verzetsmensen, op de plekken waar ze gewoond of gewerkt hadden, of die een rol hadden gespeeld in hun verzetswerk. Hun verhalen zijn in deze twee dagen gehoord door bijna duizend bezoekers.

Voor het eerst werd het evenement in de stad Groningen verspreid over twee dagen. Op deze manier konden bezoekers meer bijeenkomsten bezoeken dan normaal en kon dit bijzondere programma ook gehouden worden op dodenherdenking. Het bleek een succes: op beide dagen werden de lezingen drukbezocht. Bezoekers hoefden de Folkingestraat – waar vroeger veel Joden hebben gewoond en waar nu de Synagoge nog staat – niet uit om verschillende lezingen bij te wonen. Naast de synagoge trapte historicus Ben Hummel het programma af met een verhaal over Joodse goochelaar Ben Ali Libi. Het was waarschijnlijk de meest intieme herdenking: in het kleine zaaltje op de bovenverdieping van huiskamercafé Toet zaten zelfs mensen in de vensterbank om naar Hummel te kunnen luisteren. Ondertussen vertelden René Westra en zijn zoon historicus Jesper Westra in de synagoge over verzetsvrouw Anda Kerkhoven.

Verderop in de straat vertelde Matthijs Osinga op beide dagen in de voormalige slagerij van de familie De Swaan hun verhaal en deelde Geert Pruiksma in zijn eigen woning aan de Folkingestraat weer het indrukwekkende verhaal over de voormalige bewoners: de familie Woltjer. Tijdens de vertelling beukte de regen op het glazen plafond, waardoor er een bijzondere sfeer ontstond.

Ook buiten de Folkingestraat werden er voldoende verhalen verteld. Harry de Munck deed in de Akerk het verhaal van zijn grootvader Harm Wagenborg, die tijdens de oorlog koster was en onderduikers in de kerk verstopte. Marcel Wichgers nam zijn massaal toegestroomde publiek mee naar het dakterras van voormalig Joods bejaardentehuis Beth Zekenim.

Daarnaast werden er een aantal nieuwe verhalen gedeeld. Universitair docent en historicus Stefan van der Poel vertelde in boekhandel Van der Velde over verzetsman Wiemer Emmelkamp, vlakbij de plek waar hij ooit gearresteerd werd. Anita Selen-Boonstra gaf in Café de Sigaar een vertelling over de verzetsfamilie De Munnik, op de plek waar vroeger hun brillenwinkel zat. Geert Volders sprak over Tweede Kamerlid en feminist Betsy Bakker-Nort, in haar geboortehuis waar nu een sieradenwinkel zit. Peter Beukema sprak aan het Gronings Instituut van Archeologie over conservator, archeoloog en verzetsman Charles Ubbens, en Eise Mulder vertelde over zijn vader, de verzetsman Harm Mulder, op de plek waar hij wapens had verstopt.

René de Vries (links) deelde zijn eigen onderduikgeschiedenis.

In de synagoge en het Rabbinaatshuis was er ook een uitgebreid programma. De 93-jarige René de Vries had een waardevolle bijdrage in zijn vertelling over zijn eigen oorlogservaringen. Nathalie van der Hak deed het verhaal van haar eigen familie, evenals Ytje Stevens-Roorda. Ilse Engels vertelde over Joodse bataljonarts Ephraim Behr en Christiaan Gevers over opperrabbijn Dasberg. Beide dagen was de synagoge de hele dag gratis te bezoeken, waar veel mensen gebruik van hebben gemaakt.

Zoals altijd werd het evenement weer volledig gerund door vrijwilligers, waarvan ook veel studenten. Vol enthousiasme ondersteunden zij de sprekers, bereidden zij de locaties voor en begeleidden zij de bezoekers naar de juiste plek. Zonder hun bijdrage had dit evenement niet de omvang kunnen krijgen die het nu had. Hetzelfde geldt voor de locatie-houders die belangeloos hun winkel, café, huiskamer of werkruimte ter beschikking stelden. En natuurlijk grote dank aan de sprekers, die zoals elk jaar weer tijd en moeite hebben gestoken in het voorbereiden en overbrengen van de indrukwekkende verhalen.

Ron van Hasselt vertelde over Betje Nijdam-Israël

De grote betrokkenheid werkte overduidelijk aanstekelijk. Menig bezoekers hebben twee, drie of zelfs vier bijeenkomsten bezocht. De Folkingestraat wemelde van de mensen met een OJH|HVV flyer in de hand, op zoek naar de volgende locatie. Er werden vragen gesteld, mensen werden geraakt, en hier en daar hadden bezoekers zelfs een hele persoonlijke link met het verhaal. Op deze manier heeft Open Joodse Huizen | Huizen van Verzet er opnieuw voor gezorgd dat de statistieken van vermoorde Joden en verzetsmensen weer een gezicht hebben gekregen.

Open Joodse Huizen | Huizen van Verzet werd in Groningen georganiseerd door Synagoge Groningen, Stichting Oorlogs- en Verzetscentrum Groningen en Werkgroep Sprekend Verleden Het Hogeland met lokale partners in Winschoten en met ondersteuning van het Nationaal Holocaustmuseum.