"We have to tell our story!"

Op zondag 25 januari herdachten we in Synagoge Groningen de slachtoffers van de Holocaust. Het is nu 81 jaar geleden dat het vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau werd bevrijd. Meer dan een miljoen mensen zijn alhier op gruwelijke wijze gedood. Dit jaar speciale aandacht voor een groep die lange tijd onbesproken, onbekend en zelfs niet erkend werd als slachtoffers van het nazi-regime: Sinti en Roma.

Beoogd spreker Lalla Weiss moest vanwege ziekte helaas afzeggen. Gelukkig was Marcia Rooker bereid om - met slechts enkele dagen voorbereidingstijd - de herdenkingslezing te verzorgen. Marcia Rooker is jurist en onderzoeker. Ze deed onderzoek naar de terugkeer van Sinti en Roma na het einde van de Tweede Wereldoorlog. Samen met Lalla Weiss en anderen, zet zij zich al decennia in voor de belangen van Sinti en Roma.

"It is centuries old and it is complex. But at bottom we are all xenophobic to some degree – we are all afraid of the unfamiliar. And that’s also the key to the problem. I’m convinced that it will take generations until we are equal. But in the meantime we’ve got to work at it and mobilise our people to go outside and make it known that we are people just like everybody else. We have to tell our story! To me that is a major contribution towards a better future. For instance, through art! Through art we can tell a very powerful story and experience our own identity as something positive. In Holland, we have a huge music industry, especially of the Sinti. They travel all around the world. This is not only very good for our image; the influence of the larger world also has an impact on the small circle in which people have lived for such a long time – the circle opens up." - Zoni Weisz (1937)

Pascal Binneweg en Ronald Kamphuis verzorgden als duo Gyspy Groovin een muzikale bijdrage passend bij deze herdenkingsbijeenkomst. Ze brachten een combinatie van flamenco en swing ten gehore, geïnspireerd op werk van verschillende bekende Roma en Sinti artiesten. Kunstenaar Ron Glasbeek toonde vanwege deze bijeenkomst een serie kunstwerken, te zien achter de sprekers.

Marcia Rooker liet in haar herdenkingslezing zien hoe Sinti en Roma zowel voor, tijdens als na de Tweede Wereldoorlog stelselmatig te maken hadden met vooroordelen en discriminatie. Op 14 mei 1944 verstuurde de Duitse bezetter een telegram aan verschillende Nederlandse politiekorpsen met de opdracht "[…] eener centrale aanhouding van alle in Nederland verblijvende personen die het kenmerk der zigeuners bezitten". Alle Sinti- en Roma-families moesten naar kamp Westerbork worden gebracht. In Westerbork werd duidelijk dat ongeveer 300 personen geen Sinti of Roma waren, maar reizigers (woonwagenbewoners). Zij werden kort na aankomst vrijgelaten. Enkele Roma en Sinti wisten tijdig een onderduikplaats te verkrijgen. Van de gedeporteerden overleefden slechts enkelen de concentratiekampen. Op veel begrip of empathie hoefden zij echter niet rekenen.

Na de oorlog verliep de erkenning van Sinti en Roma als slachtoffers van het nazi-regime bijzonder moeizaam. Er was zelfs sprake van ontkenning. De toenmalige Duitse autoriteiten hielden vol dat het handelen ten aanzien van Sinti en Roma niet uit raciale motieven voortkwam, maar vanwege 'hun neiging tot criminaliteit' of omdat zij 'asocialen' zouden zijn. Met deze en andere - soms bizarre - voorbeelden toonde Marcia Rooker aan hoe de maatschappij gevoed werd en wordt door vooroordelen, onwetendheid en haat.