Chawwa Wijnberg: Aan mij is niets te zien

De gedichtenbundel van Chawwa Wijnberg (1942-2019) vormt een persoonlijke en poëtische reflectie op identiteit, afkomst en intergenerationeel trauma. In Aan mij is niets te zien (1989) laat Wijnberg zien hoe zij in het heden leeft, terwijl een onzichtbare innerlijke strijd voortwoedt. De dichtbundel is momenteel onderdeel van een online expositie van Nederlands lhbtqia+erfgoed.

De oorlog mag voorbij zijn, maar in haar nachten en dromen woedt het verleden voort. Chawwa Wijnberg is de dochter van Bob Wijnberg, een Joodse verzetsstrijder die werd geboren in Groningen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was Bob Wijnberg actief binnen de Ordedienst, een verzetsorganisatie die zich voorbereidde op het herstel van orde na de bevrijding. In juli 1942 werd hij in Ede gearresteerd door de Duitse bezetter. Een jaar later werd hij geëxecuteerd. Zijn dood liet een blijvend gat achter in het leven van zijn familie, een afwezigheid die doorwerkt in volgende generaties. 

Chawwa Wijnberg geeft in haar poëzie stem aan deze erfenis. Haar gedichten bewegen zich op het snijvlak van Joodse geschiedenis, persoonlijke rouw en queer zelfonderzoek. Ze schrijft over wat niet wordt uitgesproken, over wat verborgen blijft in lichamen en verhalen. In het gedicht ‘Aan mij is niets te zien’ staat de spanning centraal tussen zichtbaarheid en onzichtbaarheid: hoe identiteit niet altijd leesbaar is aan de buitenkant, en hoe dat zowel veiligheid als vervreemding kan bieden. De bundel is opgebouwd uit drie afdelingen waarin schaduwen en verstrikking steeds mee cirkelen. Daartegenover staan liefdesgedichten en natuurbeelden. Het slot laat zien hoe de muze kracht geeft: in taal leeft zij dit leven en zoekt zij haar plaats. 

Binnen de context van Queer Geschiedenismaand - een initiatief van IHLIA LGBTI-heritage - krijgt deze bundel een bijzondere betekenis. Wijnbergs werk laat zien dat queer geschiedenis niet losstaat van andere geschiedenissen, zoals die van vervolging, verzet en overleving. Haar poëzie maakt duidelijk hoe queer en Joodse identiteiten elkaar kunnen doorkruisen en versterken, maar ook hoe zwijgen, schaamte en trauma worden doorgegeven van ouder op kind. 

Door haar persoonlijke perspectief verbindt Chawwa Wijnberg het individuele met het collectieve. Haar gedichten nodigen de lezer uit om na te denken over herinnering, over wat zichtbaar wordt in archieven en musea, en over wat juist verborgen blijft. De bundel herinnert ons eraan dat geschiedenis niet alleen bestaat uit feiten en data, maar ook uit gevoelens, stiltes en stemmen die lang ongehoord zijn gebleven.