20 december: Presentatie boek met ‘Nieuw licht op Leo Polak’ & Lezing Stefan van der Poel over Polaks laatste 4 jaren (1938-1941)

Organisatie: 
Stichting Folkingestraat Synagoge

boekpresentatie: 'Nieuw licht op Leo Polak (1880-1941) - Filosoof van het vrije denken
met lezing: door Stefan van der Poel: ‘De laatste jaren van Leo Polak (1938-1941)’,
datum: 20 december 2016
tijdstip: 20:00 uur (inloop vanaf 19.30 uur).
plaats: Synagoge Groningen, Folkingestraat 60

De Folkingestraat Synagoge nodigt van harte uit om de presentatie bij te wonen van de bundel met artikelen ‘Nieuw licht op Leo Polak (1880–1941) : Filosoof van het vrije denken’, op dinsdag 20 december om 20.00 uur (inloop vanaf 19.30 uur).

Leo Polak
Het denken van de Groningse rechtsfilosoof Leo Polak (1880–1941) heeft nog altijd niet aan actualiteit ingeboet. Leo Polak maakte zich sterk voor wat in de jaren twintig en dertig genoemd werd: ‘het vrije denken’ (een stroming tussen liberaal en anarchistisch, rationalistisch en, doorgaans, a-theïstisch, humanisme en verlichtingsdenken).
Polak hield zelfs (en vanuit zijn gezichtspunt juist) vast aan de vrijheid om zijn zelfstandig oordeel te uiten, tijdens de Duitse bezetting  - nadat hij eind 1940 al als enige Joodse hoogleraar aan de RUG was ontslagen. Datzelfde kon niet van al zijn collega’s en studenten gezegd worden, bang als men in Groningen was voor sluiting van de universiteit; iemand als een prof. Cleveringa die voor zijn Joodse collega E.M. Meijers aan de Rijksuniversiteit Leiden opkwam, is er in Groningen niet geweest (of het moet Polak zelf geweest zijn). Zo'n sluiting als die van de Leidse universiteit te voorkómen werd als een groter belang gezien dan op te komen voor de burgerrechten van een Joods-Nederlandse collega-hoogleraar die werd ontslagen. Het verschil met de houding van Polak kon niet groter zijn: hij blééf - ook ná zijn ontslag - clandestien - via de Volksuniversiteit college geven aan sommige studenten.
Deze houding wisten de nazis begin 1941 alleen te beantwoorden met gevangenneming van Polak - eerst in Groningen - vervolgens in Leeuwarden en daarna in het concentratiekamp Sachsenhausen bij Berlijn, wat voor hem eind 1941 zijn dood betekende.

De bundel artikelen ‘Nieuw licht op Leo Polak’- hoewel op 30 september al gepresenteerd  in Amsterdam - gaat terug op het gelijknamige congres van begin maart 2015 in Groningen.
Daar werden de eerste resultaten besproken van de bestudering van de dagboeken die Leo Polak veertig jaar lang had bijgehouden - wat voor hem een essentieel middel is geweest om greep op zijn leven te krijgen.
Op basis van de - door de familie Polak vrijgegeven - bestudering van de manuscripten van deze dagboeken, worden in de bundel de tot nu toe nog wat minder bekende of zelfs onbekende aspecten van Polaks leven en werk belicht.
Ook wordt de nawerking van zijn geestelijke erfenis in Nederland besproken - vooral onder humanisten en in de vrijdenkersbeweging.

Op grond van de nieuwe informatie uit de dagboeken wordt onder andere  in de bundel ingegaan op:
- zijn denken over ‘De zin der vergelding’ (titel en thema van zijn omvangrijke proefschrift uit 1921)
- zijn verhouding tot grote Nederlandse filosofen als Spinoza en (de Groninger) Gerard Heymans, (wiens opvolger Polak werd op grond van Heymans’ voorspraak)
- zijn houding tegenover het nationaal-socialisme
- zijn omvangrijke boekenverzameling
- zijn familieleven.

PROGRAMMA:
20.00 uur: welkom
20.05 uur: vertoning documentaireLeo Polak herinnerd
20.30 uur: lezing door Stefan van der Poel: ‘De laatste jaren van Leo Polak (1938-1941)
21.00 uur: afsluiting en verkoop van het boek